▼

ADHD आणि डोपामिन-नोरेपिनेफ्रिनचा शोध: एक वैज्ञानिक प्रवास

ADHD आणि डोपामिन-नोरेपिनेफ्रिनचा शोध: एक वैज्ञानिक प्रवास

काही दशकांपूर्वी, ADHD म्हणजे काय आणि त्यामागील मेंदूतील बदल कोणते असतात, हे वैज्ञानिकांना ठामपणे माहीत नव्हते. परंतु, काही संशोधकांच्या अथक प्रयत्नांमुळे डोपामिन (Dopamine) आणि नोरेपिनेफ्रिन (Norepinephrine) या न्यूरोट्रांसमीटरचा ADHD मध्ये महत्त्वाचा सहभाग असल्याचे उघड झाले.  

डोपामिनचा शोध आणि ADHDशी संबंध
1950 च्या दशकात स्वीडिश वैज्ञानिक आर्विड कार्लसन (Arvid Carlsson) यांनी संशोधन करून हे सिद्ध केले की, डोपामिन हा मेंदूत फक्त मूडसाठी नव्हे, तर शिकणे, लक्ष केंद्रित करणे आणि हालचालींसाठी अत्यंत आवश्यक आहे.

यामुळे पुढे ADHD आणि डोपामिन यांच्यातील नातं शोधण्याचा मार्ग मोकळा झाला.  

1980-90 च्या दशकात, डॉ. अॅलन झॅमेटकिन (Dr. Alan Zametkin) आणि त्यांच्या टीमने PET स्कॅन वापरून संशोधन केले. त्यांनी ADHD असलेल्या मुलांच्या मेंदूत डोपामिनचे प्रमाण कमी असते, विशेषतः प्रीफ्रंटल कॉर्टेक्स आणि स्ट्रायटम (Prefrontal Cortex and Striatum) या भागांमध्ये, हे सिद्ध केले. हाच मेंदूचा भाग लक्ष केंद्रित करणे, योजना आखणे आणि नियंत्रण ठेवण्यास जबाबदार असतो.  

संशोधकांनी हेही लक्षात घेतले की, मिथाइलफेनिडेट (Ritalin) आणि  अॅम्फेटामिन (Adderall) सारखी औषधे डोपामिन वाढवतात आणि त्यामुळे ADHD असलेल्या मुलांचे लक्ष सुधारते. यावरूनच ADHD हा डोपामिनच्या अभावामुळे होणारा विकार आहे, हे समोर आले.  

 नोरेपिनेफ्रिन आणि ADHD
1990-2000 च्या दशकात, डॉ. जोसेफ बिडरमन (Dr. Joseph Biederman) आणि डॉ. स्टीफन फेराओन (Dr. Stephen Faraone) यांनी ADHD मध्ये नोरेपिनेफ्रिनचे महत्त्व शोधले. त्यांनी असे आढळले की नोरेपिनेफ्रिन हा लक्ष आणि सतर्कतेसाठी महत्त्वाचा असतो, आणि त्याच्या कमतरतेमुळे ADHD असलेल्या मुलांमध्ये सहज विचलित होण्याची प्रवृत्ती दिसते.  

या संशोधनामुळे ADHD साठी अटोमोक्सेटिन (Strattera) सारख्या नॉन-स्टिम्युलंट औषधांचा विकास करण्यात आला. हे औषध मेंदूत नोरेपिनेफ्रिन वाढवते आणि ADHD असलेल्या मुलांना मदत होते.  

ADHD वरचा आधुनिक दृष्टिकोन

आज ADHD हा फक्त एक वर्तनाचा किंवा शिस्तीचा प्रश्न नाही , तर तो डोपामिन आणि नोरेपिनेफ्रिनच्या असंतुलनामुळे होणारा न्यूरोलॉजिकल विकार आहे. या संशोधकांच्या कार्यामुळे ADHD ची वैज्ञानिक समज सुधारली आणि त्यावर प्रभावी औषधोपचार आणि थेरपी विकसित करता आली.  

ही शोधयात्रा केवळ ADHD च्या निदानापुरती सीमित नाही, तर ती लाखो ADHD असलेल्या मुलांचे आणि प्रौढांचे जीवन सुधारण्यासाठी मोठा टप्पा ठरली!


वैज्ञानिक शोधांची कहाणी भन्नाट रंजक असते. या वैज्ञानिक संशोधनांमुळे लाखो ए डी एच डी ग्रस्त विद्यार्थ्यांना आणि प्रौढ व्यक्तींना त्यांचे जीवनमान सुधारण्यासाठी मोठी मदत झाली. 

वैज्ञानिकांनी हा आजार आणि त्याची औषधे शोधून काही मोजकी वर्ष झाली आहेत. आपल्या भारतीय समाजात मात्र या आजाराबद्दल फारशी माहिती नाही. या वैज्ञानिक शोधांबद्दल तर अजिबातच लोकांना माहीत नसावे. आपल्या जवळच्या लोकांबरोबर ही माहिती जरूर शेअर करा.

एडी एचडी हा खरा खुरा न्युरोलोजिकल  आजार आहे. आणि मानसोपचार तज्ञ या आजारावर प्रभावी उपचार करतात हे लक्षात घेणे आपल्या आसपासच्या अनेक विद्यार्थ्यांचे व प्रौढ व्यक्तींचे आयुष्य सुखकर करू शकेल.

कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:

टिप्पणी पोस्ट करा